ĐỀ XUẤT ĐỀ TÀI KH&CN CẤP TỈNH NĂM 2008

1. Tên đề tài:

“Nghiên cứu, lập kế hoạch bảo tồn và phát triển con Sâm Đất  (Sinpunloidea plascolosoma )  trong rừng ngập mặn  Nhà Mát - Gềnh Hào, tỉnh Bạc Liêu.”

2. Tính cấp thiết của dự án:

Rừng phong hộ ven biển bao năm qua đã phát huy tác dụng hiệu quả của mình trong việc bảo vệ đê điều, làng mạc, làm giảm sức gió và giảm chiều cao của sóng biển.  Rừng phòng hộ ven biển không chỉ có tác dụng bảo vệ đê biển, hạn chế gió bão, sóng thần mà còn tiết kiệm được chi phí bảo dưỡng hệ thống đê điều hàng năm cho các tỉnh, thành phố. Nhận biết được tầm quan trọng của rừng phòng hộ, tỉnh Bạc Liêu đã có nhiều chủ trương và chính sách trong việc điều chỉnh quy hoạch lâm nghiệp với định hình khu vực rừng ngập mặn từ Nhà Mát đến Gềnh Hào với vai trò chủ yếu là rừng phòng hộ môi trường.

Trong rừng ngập mặn, có một loài sinh vật thuộc bộ nhuyễn thể thân mềm rất thích nghi và rất có ích cho hệ sinh thái rừng ngập mặn, đó là loài Sâm Đất tên khoa học là Sinpunloidea plascolosoma. Sâm Đất dài từ  2 đến 6 phân, bụng đầy chất hữu cơ-mùn-đất và nước. Trong quá trình sống, chúng tiêu thụ xác bã thực vật thô như cành lá cây rơi rụng làm thức ăn và tạo ra nhiều mùn chất làm giàu dinh dưỡng cho đất. Mặt khác trong quá trình sống, chúng đào xới, kiếm ăn làm tổ đã làm cho đất tơi xốp, thoáng khí.

Tuy nhiên, tại tỉnh Bạc Liêu hiện nay người dân đào bới và săn bắt Sâm Đất ngày càng rầm rộ. Hậu quả là nhiều khu rừng tái sinh đã trở thành những bãi đất trống, những thân cây bị bật tung rễ nằm ngổn ngang với các cây bị bứng gốc hầu hết là đước bần 2 năm tuổi, cao hơn 1 mét, thảm thực vật bị tàn phá nặng nề. Số lượng Sâm Đất do vậy mà bị giảm sút. Điều đó, sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hệ sinh thái rừng ngập mặn và lượng xác bã thực vật tích lũy ngày càng nhiều không bị phân hủy kịp sẽ làm môi trường sinh thái ô nhiễm và làm nguồn nước bị ứ đọng, phèn hóa.

Thủ tướng chính phủ cũng đã có công điện yêu cầu ngăn chặn tình trạng phá rừng đào Sâm Đất, gây nên hậu quả xấu đối với môi trường cộng đồng. Tình trạng này nếu như không ngăn chặn khịp thời thì hiện tượng tiêu cự này sẽ lan rộng ra các huyện, tỉnh thành khác gây hậu quả khó lường cho môi trường tự nhiên. Ngăn chặn là một lẽ nhưng làm như thế nào để bảo tồn và phát triển chúng. Trong lúc mà ta chưa có một nghiên

Chính vì vậy,  đề tài “Nghiên cứu lập kế hoạch bảo tồn và phát triển con Sâm Đất  (Sinpunloidea plascolosoma ) trong rừng ngập mặn Nhà Mát- Ghềnh Hào tỉnh Bạc Liêu.” là vô cùng cấp thiết và cấp bách. Qua việc thực hiện đề tài này, chúng ta sẽ xây dựng được mô hình cụ thể để bảo tồn và phát triển loài nhuyễn thể hữu ích này. Ngoài ra, khi xây dựng mô hình này thành công, chúng ta còn có thể ứng dụng cho nhiều khu rừng ngập mặn khác, vì ở đâu có Sâm Đất ở đó rừng phát triển xanh tốt lạ thường. Trong một trường hợp khác, theo kết quả nghiên cứu của chúng tôi ở RNM Cần Giờ và Thạnh Phú, Bến Tre, hàm lượng Protein và nhất là các axit amin không thay thế rất cao. Đây là ngưo62n lợi cí giá trị chữa bệnh và thương phẩm cao. Nếu kết quả nghiên cứu khả thi chúng ta cũng có thể nuôi Sâm Đất dựa vào thiên nhiên để xuất khẩu.

3. Mục tiêu của dự án:

v Đánh giá nguy cơ tuyệt chủng của loài Địa Sâm (Sinpunloidea plascolosoma) ở rừng ngập mặn ven biển Nhà Mat- Ghềnh Hào.

v Đánh giá tầm quan trọng trong công tác bảo tồn loài động vật không xương sống có ích, thích hợp với điều kiện sống của hệ sinh thái rừng ngập mặn.

v Xác định các điều kiện phù hợp thích nghi tối đa và tối thiểu của Sâm Đất  (Sinpunloidea plascolosoma); đề xuất chương trình quản lí, bảo vệ, bảo tồn hợp lí, phục vụ cho công tác qui hoạch và phát triển, phục vụ bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế ( kể cả xuất khẩu).

v Đề xuất chiến lược và kế hoạch kêu gọi sự hợp tác, đầu tư của các cơ quan trong nước và các tổ chức quốc tế.

4. Nội dung chủ yếu của đề tài:

1.      Thu thaäp, bieân hoäi, ñaùnh giaù ñieàu kieän töï nhieân, địa hình, địa mạo của rừng ngập mặn ven biển của tỉnh.

2.      Đánh giá xếp loại các loài, chi Sâm đất theo các chỉ số cơ bản và ứng dụng

3.      Tìm hiểu quá trình phát triển và nguy cơ tuyệt chủng đối với Sâm Đất.

4.      Xaây döïng cô sôû döõ lieäu veà công tác bảo tồn và chống nguy cơ tuyệt chủng của  Sâm Đất, bảo vệ đa dạng sinh học

5.      Phân tích chỉ tiêu sinh học, sinh thái học, dinh dưỡng của Sâm Đất

6.      Ñaùnh giaù caùc giaù trò kinh teá moâi tröôøng cuûa caùc heä sinh thaùi rừng ngập mặn Thạnh Phú đặc biệt đối với Sâm Đất.

7.      Phaân tích ñaùnh giaù taùc ñoäng cuûa ñieàu kieän töï nhieân, caùc hoaït ñoäng kinh teá, xaõ hoäi laøm  suy giảm công tác bảo tồn trong khu vöïc ñöôïc nghieân cöùu.

8.      Laäp chöông trình quaûn lyù, söû duïng vaø baûo toàn  Sâm Đất, bảo vệ đa dạng sinh học

9.      Xaây döïng cô sôû döõ lieäu, keâu goïi ñaàu tö cuûa caùc cô quan toå chöùc trong nöôùc vaø quoác teá.

5. Dự kiến sản phẩm của dự án

-          Báo cáo tổng kết của đề tài: Thiết thực, kinh tế, khả thi, phù hợp điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội  của tỉnh .

-         Cơ sở dữ liệu: Phù hợp dễ truy cập, dễ hiển thị

-         Bản đồ về hiện trạng phân vùng bảo tồn đối với Sâm Đất

-         Phác thảo phương án bảo tồn, nuôi Sâm Đất xuất khẩu.

-         Rõ ràng, ngắn gọn để giáo dục cộng đồng; chuyên sâu và hiệu quả nhằm phục vụ cho các nhà quản lý.

6. Khả năng và địa chỉ tiếp nhận

- UBND tỉnh .

- Sở KH &CN

- Sở TN &MT

- Sở NN và PTNT

-Sở TM và DL

7. Dự kiến kinh phí để thực hiện dự án

400 triệu đồng (Bốn trăm năm mươi triệu đồng)

8. Thời gian thực hiện của dự án

18 tháng.

11. Đơn vị đề xuất:

Viện Khoa học Công nghệ và Quản lý môi trường (IESEM), (Trường ĐHCN TP HCM)

·         Địa chỉ liên hệ: 12 Nguyễn Văn Bảo, Q. Gò Vấp, TP HCM.

·         Điện thoại liên lạc: 08 2443044                       Fax: 08 5886370

12. Họ và Tên cá nhân đề xuất:

GS.TSKH LÊ HUY BÁ, Viện trưởng, IESEM, Thành viên Hội đồng Chức danh Giáo sư NN, ngành Sinh học.

Địa chỉ: 12. Nguyễn Văn Bảo, Q. Gò Vấp, Tp. HCM, Điện thoại: 0916272766 or 0903904109. e-mail: Địa chỉ email này đã được bảo vệ từ spam bots, bạn cần kích hoạt Javascript để xem nó.

TP. Hoà Chí Minh ngaøy 6/7/2007

Cơ quan quản lý đề tài

Sở Khoa Học và Công Nghệ tỉnh Bạc Liêu.

PHAÙT TRIEÅN BEÀN VÖÕNG RÖØNG NGAÄP MAËN –

ÑAÁT NGAÄP NÖÔÙC VEN BIEÅN

VAØ NHÖÕNG VAÁN ÑEÀ NOÂNG LAÂM NGÖ   

GS TSKH Leâ Huy Baù (ÑHQG TP HCM)

ThS. Nguyen Maïnh Huøng (Vieän NC NT Thuûy Saøn II)

Theo caùc keát quaû nghieân cöùu, trong voøng 25 naêm qua, daân soá ôû caùc vuøng ven bieån treân theá giôùi ñaõ taêng 25%. Vuøng ven bieån luoân ñöôïc ñaùnh giaù coù nhieàu tieàm naêng vaø coù vai troø raát quan troïng trong phaùt trieån kinh teá cuûa nhieàu nöôùc, ñaëc bieät laø trong khai thaùc, ñaùnh baét, nuoâi troàng thuûy saûn. Hieän taïi, caùc vuøng ven bieån coù toång dieän tích chæ baèng 20% dieän tích cuûa caùc luïc ñòa, nhöng coù tôùi hôn 40% daân soá cuûa theá giôùi ñang sinh soáng. Tuy nhieân, do taùc ñoäng cuûa con ngöôøi, vieäc khai thaùc, söû duïng vuøng ven bieån chöa thu ñöôïc keát quaû töông xöùng vôùi tieàm naêng voán coù cuûa noù.

Daân soá gia taêng, cuøng vôùi vieäc chuyeån ñoåi ñaát ñai cho caùc muïc ñích kinh teá, phaùt trieån noâng nghieäp, nuoâi troàng thuûy saûn… dieän tích röøng ngaäp maën vaø ñaát öôùt ven bieån ngaøy caøng bò thu heïp. Theá giôùi coù khoaûng 18 trieäu ha röøng ngaäp maën. Trong ñoù, vuøng Ñoâng Nam Chaâu AÙ chieám 41,5% dieän tích, Chaâu Myõ 27,1%, Taây Phi 15,5%, Chaâu UÙùc 10,4%, Trung Ñoâng 5,5%. ÔÛ Ñoâng Nam Chaâu AÙ, röøng ngaäp maën chieám öu theá ôû chaâu thoå caùc soâng lôùn, caùc cöûa soâng ven bieån cuûa Thaùi Lan, Myanmar, Malaysia, Indonesia, Bangladesh vaø Vieät Nam. Caùc nghieân cöùu cuõng chæ ra söï maát maùt röøng ngaäp maën cuûa caùc nöôùc do caùc hoaït ñoäng nuoâi toâm haøng naêm laø raát lôùn

Theo moät soá thoâng keâ, töø naêm 1960 ñeán 1974 ñoàng baèng soâng Cöûu Long ñaõ maát 104.000 ha röøng do taùc haïi cuûa caùc chaát khai quang cuûa quaân ñoäi Myõ. Ñeán naêm 1993, theo keát quaû giaûi ñoaùn aûnh veä tinh Landsat vaø keát quaû thöïc ño treân Baûn ñoà Ñaát öôùt tyû leä 1/250.000 {2}, dieän tích röøng ngaäp maën cuûa ñoàng baèng soâng Cöûu Long laø 123.670 ha. Naêm 1997, keát quaû ñieàu tra cuûa Phaân Vieän Ñieàu tra-Quy hoaïch Röøng cho bieát, dieän tích coù röøng thöïc söï ôû ñoàng baèng soâng Cöûu Long chæ coøn 71.841 ha [3]. Caø Mau laø tænh coù dieän tích röøng ngaäp maën taäp trung lôùn nhaát nöôùc. Sau naêm 1975, dieän tích röøng ngaäp maën cuûa tænh Minh Haûi cuõ coøn khoaûng 62.000 ha. Toång dieän tích röøng troàng theâm cuûa tænh ñeán naêm 1994 laø 70.000 ha. Nhöng qua kieåm keâ (1994), dieän tích röøng ngaäp maën thöïc coù cuûa tænh chæ coøn 70.000 ha {1}. Nghóa laø, dieän tích röøng bò phaù ñeå nuoâi toâm xaáp xæ vôùi dieän tích röøng troàng trong khoaûng hai möôi naêm.

Daân soá taêng, ñoàng nghóa vôùi vieäc gia taêng söû duïng caùc loaïi hoùa chaát, thuoác tröø saâu vaø möùc ñoä oâ nhieãm ôû caùc vuøng ven bieån taêng leân. Hôn nöõa, khi dieän tích röøng ngaäp maën giaûm, nôi cö truù cuûa nhieàu loaøi sinh vaät, naêng suaát ñaùnh baét thuûy saûn, cuõng nhö chöùc naêng phoøng hoä cuûa röøng cuõng giaûm theo. Nguy cô thieät haïi do baõo luõ, vì vaäy, seõ taêng cao. Coù theå laáy thieät haïi gaây ra bôûi côn baõo soá 7 (baõo Damrey, 9/2005) ôû nöôùc ta laøm ví duï. ÔÛ nhöõng vuøng coøn röøng ngaäp maën che phuû, thieät haïi do baõo gaây ra ít hôn so vôùi nhöõng nôi khoâng coøn röøng.

Ñeå phaùt trieån laâm nghieäp, Chính phuû ñaõ ban haønh Nghò ñònh 163/1999/NÑ-CP, ngaøy 16/11/1999, veà giao ñaát laâm nghieäp cho toå chöùc, hoä gia ñình vaø caù nhaân söû duïng oån ñònh, laâu daøi, Quyeát ñònh 224/1999/QÑ–TTg, ngaøy 8/12/1999 veà Chöông trình phaùt trieån nuoâi troàng thuûy saûn thôøi kyø 1999-2010. Töø ñoù, caùc ñòa phöông ñaõ ñeà ra nhöõng bieän phaùp, quy ñònh phuø hôïp veà tyû leä ñaát troàng röøng vaø ñaát cho caùc söû duïng khaùc. ÔÛ Caø Mau, vieäc söû duïng dieän tích ñaát laâm nghieäp ñeå saûn xuaát keát hôïp noâng nghieäp, ngö nghieäp ñöôïc ñeà xuaát trong Ñeà aùn ñoåi môùi toå chöùc, quaûn lyù, söû duïng röøng vaø ñaát laâm nghieäp do UÛy ban Nhaân daân tænh ban haønh [4]. Theo quy ñònh cuûa ñeà aùn:

§  Dieän tích treân 5 ha: 70% röøng, 30% saûn xuaát noâng – ngö nghieäp.

§  Dieän tích töø 3 – 5 ha: 60% röøng, 40% saûn xuaát noâng – ngö nghieäp.

§  Dieän tích döôùi 3 ha: 50% röøng – 50% saûn xuaát noâng – ngö nghieäp.

Quy ñònh treân raát hôïp lyù neáu nhö chuùng ta taùch rieâng dieän tích khoaùn ra khoûi dieän tích chung. Quy ñònh naøy,  ít nhaát, cuõng ñaõ haïn cheá ñöôïc vieäc chaët traéng röøng  trong dieän tích ñöôïc khoaùn ñeå nuoâi toâm. Tuy nhieân, xeùt treân quy moâ vuøng, ñeå phaùt trieån beàn vöõng röøng ngaäp maën vaø ñaát ngaäp nöôùc ven bieån chuùng ta seõ phaûi ñoái ñaàu vôùi nhieàu vaán ñeà, khoù khaên vaø thaùch thöùc khaùc.

1. Veà quy hoaïch: Ngay sau ngaøy giaûi phoùng, ñeå baûo ñaûm an ninh löông thöïc, moïi phöông aùn quy hoaïch ñieàu ñöôïc taäp trung cho khai hoang, môû roäng dieän tích canh taùc luùa. Muïc tieâu ñaõ ñöôïc xaùc ñònh, caùc phöông aùn thuûy lôïi, khi ñoù, chuû yeáu nhaèm ngoït hoùa caùc heä sinh thaùi töï nhieân phuïc vuï cho söï phaùt trieån cuûa caây luùa. Trong boái caûnh  chung, ñaàu nhöõng naêm ’80, caùc phöông aùn quy hoaïch noâng nghieäp ñöôïc xaây döïng ôû tænh Caø Mau cuõng chæ chuù troïng ñeán muïc tieâu phaùt trieån cho caây luùa.

Khi vaán ñeà löông thöïc ñaõ ñöôïc giaûi quyeát, ngöôøi ta môùi nhaän ra raèng caùc phöông aùn xaây döïng tröôùc ñaây khoâng coøn phuø hôïp. Thaäm chí, coù döï aùn vöøa ñöa vaøo söû duïng ñaõ boäc loä caùc nhöôïc ñieåm veà kinh teá, xaõ hoäi vaø phaùt trieån coäng ñoàng. Nhieàu baøi hoïc ñöôïc ruùt ra, trong ñoù coù coâng trình ngoït hoùa baùn ñaûo Caø Mau. Haïn cheá cuûa coâng trình laø ñaõ khoâng tính heát theá maïnh  cuûa caùc ñieàu kieän sinh thaùi töï nhieân, cuõng nhö caùc hieåm hoïa xaâm nhaäp maën vaøo caùc vuøng ñöôïc quy hoaïch nhaän nöôùc ngoït. Haäu quaû laø luùa vaãn moïc, nhöng naêng suaát thaáp. Trong khi, nguoàn lôïi quan troïng cuûa vuøng laø con toâm ñaõ chòu aûnh höôûng do taùc ñoäng cuûa coâng trình. Tuy nhieân, khi nhaän thöùc ñöôïc vai troø cuûa röøng ngaäp maën, caùc phöông aùn ñaõ ñöôïc söûa ñoåi ñeå phaùt trieån, phuïc hoài röøng. Khaåu hieäu luùc naøy laø “Taát caû vì caây ñöôùc”.

Thöïc teá, dieän tích röøng ngaäp maën vaø ñaát ngaäp nöôùc ôû Caø Mau, cuõng nhö ôû ñoàng baèng soâng Cöûu Long, duø ôû hình thöùc sôû höõu naøy, hay hình thöùc sôû höõu khaùc, ñieàu ñaõ coù chuû. Bieän phaùp giao ñaát, giao röøng thöïc hieän phöông thöùc laâm-ngö keát hôïp coù taùc ñoäng tích cöïc laø ñaõ taïo ñieàu kieän cho nhieàu hoä daân coù ñaát saûn xuaát, coù thu nhaäp nhôø tham gia troàng röøng vaø nuoâi toâm keát hôïp trong möông röøng.

Keát quaû khaûo saùt cuûa chuùng toâi thöïc hieän taïi xaõ Tam Giang Ñoâng, huyeän Ngoïc Hieån cho thaáy, soá hoä coù dieän tích nhaän khoaùn döôùi 3 ha laø 39%, 3-5 ha (30%), 5-10 ha (25%), treân 10 ha (6%). Ñeå taêng dieän tích maët nöôùc nuoâi toâm, caùc hoä daân ñaõ coá gaéng côi nôùi, môû roäng dieän tích kinh, möông, caøng nhieàu caøng toát.

Do coù quaù nhieàu bôø bao vaø oâ thöûa nhoû ñaõ laøm bieán ñoäng ñòa hình khu vöïc, cheá ñoä doøng chaûy, ñieàu kieän caáp, thoaùt nöôùc vaø gaây caùc taùc ñoäng tieâu cöïc vaøo heä sinh thaùi röøng. Ñoàng thôøi vôùi vieäc nhaän khoaùn, caùc ñieåm daân cö nhoû leû doïc theo caùc tuyeán kinh vaø phaân taùn trong röøng ñaõ hình thaønh. Coâng taùc quy hoaïch laâm nghieäp cuûa caùc xaõ trong huyeän qua nhieàu laàn ñieàu chænh vaãn chöa oån ñònh. Söï taùch, gheùp caùc ñôn vò tröïc tieáp quaûn lyù ñaõ laøm xaùo troän veà toå chöùc, aûnh höôûng ñeán ñònh höôùng ñaàu tö vaø phaùt trieån. Töông töï caùc thaønh phoá lôùn, ñoàng baèng soâng Cöûu Long chaéc chaén seõ phaûi ñoái ñaàu vôùi caùc khoù khaên trong giaûi toûa, giaûi phoùng maët baèng ñeå quy hoaïch xaây döïng caùc vuøng saûn xuaát nguyeân lieäu taäp trung.

 2. Veà moâi tröôøng: Caø Mau, maûnh ñaát cöïc nam cuûa toå quoác, nôi coù nhöõng caùnh röøng ngaäp maën ñöôïc ñaùnh giaù vaøo loaïi lôùn treân theá giôùi. Vaøo cuoái nhöõng naêm ‘80, do nhu caàu cuûa thò tröôøng, ngheà nuoâi toâm ôû ñaây ñaõ phaùt trieån maïnh. Khi dieän tích caùc ao, ñaàm nuoâi toâm ñöôïc môû roäng cuõng laø luùc nhöõng caùnh röøng ngaäp maën bò taøn phaù naëng neà. Maøu xanh cuûa röøng ñöôùc, vì theá,  bò thu heïp daàn…

Thöïc söï, khi nhaän khoaùn röøng, ngöôøi daân ñaõ khoâng nhaän thöùc ñöôïc vai troø kinh teá cuûa con toâm. Hoï baét tay vaøo coâng vieäc troàng röøng, ñaøo kinh, ñaøo möông. Khi röøng chöa kheùp taùn, hoï nhaän ra raèng, nuoâi soáng hoï, giuùp hoï ñoåi ñôøi chính laø caùc sinh vaät nhoû beù ñang bôi loäi trong caùc con kinh ñaøo choáng chaùy röøng. Thieân nhieân cuõng chæ öu ñaõi hoï 3 naêm ñaàu tieân trong chu kyø kinh teá 20 naêm cuûa röøng troàng. Sang naêm thöù 4, caây ñöôùc lôùn, taùn caây che rôïp caùc con kinh. Nguoàn toâm gioáng giaûm. Thu nhaäp cuûa ngöôøi troàng röøng, vì theá, giaûm theo. Trong khi ñoù, chu kyø tæa thöa chöa tôùi. Vaäy laáy gì ñeå toàn taïi? Vaø ñaây laø khôûi ñieåm naåy sinh caùc vaán ñeà veà moái lieân quan giöõa moâi tröôøng röøng ngaäp maën vaø ñôøi soáng cuûa ngöôøi daân nhaän khoaùn röøng.

Trong heä thoáng röøng-toâm ñan xen, hay coøn ñöôïc goïi laø röøng-toâm keát hôïp, röøng vaø toâm ñöôïc troàng vaø nuoâi treân cuøng moät dieän tích. Toâm ñöôïc nuoâi trong caùc möông röøng. Haàu heát caùc caùc möông bao thöôøng saâu vaø roäng hôn caùc möông xeû beân trong. Haäu quaû cuûa nhöõng taùc ñoäng treân laø laøm chaäm söï taêng tröôûng cuûa caây röøng. Caây chaäm phaùt trieån, naêng suaát vaø saûn löôïng goã, vì theá,  cuõng giaûm theo.

Caùc ñieàu kieän nhaân taùc thay theá ñieàu kieän töï nhieân (a) ñaõ laøm cho röøng ngaäp maën khoâng coøn laø nôi thích hôïp cho caùc hoaït ñoäng cö truù, baét moài vaø  sinh saûn cuûa nhieàu loaøi toâm, caù vaø ñoäng vaät thuûy sinh; (b) ñaõ huûy chöùc naêng loïc sinh hoïc töï nhieân cuûa röøng ngaäp maën; (c) ñaõ haïn cheá chöùc naêng phoøng hoä cuûa röøng. Vaønh ñai röøng doïc theo caùc heä thoáng kinh, möông khoâng ñuû roäng, ñuû daøy ñeå choáng laïi caùc taùc ñoäng cuûa xoùi moøn vaø gioù maïnh.

Ñaát döôùi röøng ngaäp maën chuû yeáu laø ñaát pheøn tieàm taøng. Khi coù trao ñoåi nöôùc thöôøng xuyeân, taàng sinh pheøn khoâng bò oâ-xy hoùa. Vieäc ñaøo kinh, möông, xaây döïng bôø bao nuoâi toâm, khoâng nhöõng laøm aûnh höôûng tôùi söï tuaàn hoaøn vaø löu thoâng cuûa nöôùc, maø coøn chuyeån ñoåi taàng sinh pheøn töø traïng thaùi tieàm taøng sang hoaït ñoäng. Vaøo ñaàu muøa möa, chaát pheøn hoøa vôùi nöôùc möa chaûy xuoáng ao khieán ñoä pH vaø ñoä maën giaûm ñoät ngoät gaây soác vaø laøm toâm cheát. Haàu heát caùc ao nuoâi toâm ñeàu söû duïng tröïc tieáp nguoàn nöôùc caáp töø kinh, raïch töï nhieân, khoâng qua ao laéng. Trong ao coù nhieàu loã hoång (loã moïi) gaây thoaùt nöôùc, laøm löôïng nöôùc trong ao khoâng oån ñònh. Vaán ñeà oâ nhieãm moâi tröôøng vaø beänh ñaõ laøm cho toâm cheát haøng loaït trong caùc vuoâng nuoâi toâm.

Thöïc teá cho thaáy, moâ hình röøng–toâm ñan xen ñaõ taïo neân heä quaû: röøng vaø toâm nuoâi ñieàu khoâng phaùt trieån ñöôïc. Moâ hình ñan xen ñôn giaûn chæ laø bieän phaùp tình theá nhaèm taän duïng dieän tích maët nöôùc kinh, möông trong giai ñoaïn röøng chöa kheùp taùn. Khi caây ñöôùc lôùn, moâ hình ñaõ boäc loä nhöõng nhöôïc ñieåm nhö: khoâng coù ñieàu kieän caûi taïo ao ñaàm nuoâi. Neáu neáu bôm hoaëc veùt buøn leân thì röøng cheát. Nhöng, neáu ñeå buøn trong ao nuoâi maø khoâng seân, veùt thì toâm cheát, hoaëc khoâng cho naêng suaát.

3. Veà quaûn lyù: Phöông thöùc nuoâi toâm aùp duïng ôû caùc xaõ trong ñòa baøn huyeän Ngoïc Hieån, cuõng nhö cuûa tænh Caø Mau noùi chung, laø phöông phaùp quaûng canh, hoaëc quaûng canh caûi tieán. Nghóa laø phuï thuoäc nhieàu vaøo ñieàu kieän töï nhieân. Vì vaäy, ñeå coù ñöôïc saûn löôïng toâm nuoâi cao, ngöôøi nuoâi ñaõ khoâng ngaàn ngaïi môû roäng dieän tích baèng caùch leùn luùt chaët haï caùc khu röøng troàng vöøa kheùp taùn, baát chaáp haäu quaû cuûa vieäc phaù röøng vaø chuû tröông baûo veä, quaûn lyù röøng cuûa chính quyeàn ñòa phöông.

Naïn phaù röøng vaø phaù vôõ moâi tröôøng sinh thaùi cuûa ñaát röøng ñaõ vaø ñang dieãn ra khaép moïi nôi trong ñòa baøn huyeän Ngoïc Hieån. Chæ tính trong 10 thaùng ñaàu naêm 2000, ñaõ coù treân 1.100 vuï chaët phaù röøng xaåy ra treân ñòa baøn. Theo ñieàu tra, dieän tích röøng kheùp taùn vaø röøng non bò phaù boû ñeán giöõa thaùng 1/2001 laø treân 30.000 ha. Haøng ngaøy, löïc löôïng kieåm laâm vaãn chaën baét ñöôïc caùc taøu, thuyeàn vaän chuyeån goã laäu. Vì vaäy, nhieàu yù kieán cho raèng con soá thieät haïi thöïc teá coøn coù theå lôùn hôn. Keát quaû ñieàu tra thöïc teá cuûa chuùng toâi treân ñòa baøn xaõ Tam Giang Ñoâng cuõng cho thaáy, toång soá vuï vi phaïm trong 6 thaùng ñaàu naêm 2002 laø 13 vuï, chuû yeáu laø chaët phaù röøng traùi pheùp. Tuy nhieân, caùc vuï vi phaïm khoâng baét giöõ ñöôïc thuû phaïm thì khoâng toång keát ñöôïc. Ngöôøi daân saün saøng chòu noäp phaït cho söï phaù röøng. Thöïc teá, soá tieàn phaït khoâng thaám vaøo ñaâu so vôùi lôïi ích ngöôøi daân thu ñöôïc töø hoaït ñoäng nuoâi toâm. Vì lyù do ñoù, nhieàu hoä ñaõ ngang nhieân chaët phaù röøng ñeå môû roäng dieän tích nuoâi toâm. Moâ hình röøng-toâm ñan xen caøng boäc loä nhöôïc ñieåm vaø laøm cho dieän tích röøng coù nguy cô bò taøn phaù naëng neà theâm.

Thöïc teá cuõng cho thaáy, ôû nhöõng vuøng coù dieän tích nuoâi toâm ñöôïc taùch ra khoûi röøng thì dieän tích röøng vaãn ñaûm baûo vaø naêng suaát toâm nuoâi cuõõng ñaûm baûo. Do vaäy, caùc xaõ trong huyeän Ngoïc Hieån vaø UÛy ban Nhaân daân xaõ Tam Giang Ñoâng ñaõ ñeà xuaát thöû nghieäm moät keá hoaïch môùi: daønh moät soá dieän tích trong ñoù taùch dieän tích nuoâi toâm ra khoûi dieän tích troàng röøng. Keá hoaïch naøy, tröôùc heát seõ ñöôïc thöïc hieän treân caùc ñòa baøn caây ñöôùc ñaõ ñeán tuoåi khai thaùc vaø ôû caùc ñòa ñieåm coù nhieàu ñieàu kieän thuaän lôïi cho vieäc theát keá, xaây döïng môùi kinh, möông nuoâi toâm. Veà laâu daøi, ñaây laø vaán ñeà caàn ñöôïc quan taâm trong coâng taùc quy hoaïch phaùt trieån.

4. Nhöõng vaán ñeà khaùc: Caùc vaán ñeà haïn cheá ñeán quy hoaïch phaùt trieån beàn vöõng röøng ngaäp maën, ñaát ngaäp nöôùc ôû Caø Mau, cuõng nhö ôû ñoàng baèng soâng Cöûu Long khoâng chæ laø caùc vaán ñeà lieân quan ñeán moâi tröôøng, ñeán coâng taùc quaûn lyù maø noù coøn chòu aûnh höôûng cuûa nhieàu vaán ñeà khaùc nhö: Naêng löïc vaø trình ñoä cuûa caùn boä quaûn lyù coøn yeáu, coøn thieáu, khoâng ñeàu. Vieäc vaän duïng, aùp duïng cô cheá, chính saùch cuûa Nhaø nöôùc coøn thuï ñoäng. Vieäc ñaàu tö cô sôû haï taàng, caùc hoaït ñoäng hoã trôï nhö coâng taùc khuyeán ngö, cho vay voán cuûa ngaân haøng chöa töông xöùng vôùi tieàm naêng phaùt trieån…

Trong saûn xuaát, phaàn lôùn hoä daân phaûi ñoái phoù vôùi nhöõng khoù khaên veà taøi chính. Ngöôøi  daân leä thuoäc vaøo keát quaû nuoâi toâm nhö laø nguoàn thu chính ñeå giaûi quyeát moïi chi phí, traû nôï ngaân haøng, vaø ñeå tieáp tuïc ñaàu tö. Thieáu voán, ngöôøi daân ñaõ khoâng theå caûi thieän phöông phaùp nuoâi hay thöïc hieän caùc hoaït ñoäng kinh teá khaùc, töø ñoù, coù theå ña daïng hoaù saûn xuaát ñeå khoûi phaûi leä thuoäc hoaøn toaøn vaøo moãi vieäc nuoâi toâm.

Ñeå phaùt trieån beàn vöõng röøng ngaäp maën, ñaát ngaäp nöôùc ôû ñoàng baèng soâng Cöûu Long, chöông trình phaùt trieån nuoâi troàng thuûy saûn caàn phaûi ñöôïc phoái hôïp hoaëc loàng gheùp vaøo caùc chöông trình phaùt trieån noâng thoân toaøn dieän, phaûi xuaát phaùt töø caùc lôïi theá veà vuøng sinh thaùi, phuø hôïp vôùi nguoàn löïc töï nhieân vaø con ngöôøi. Quy hoaïch phaùt trieån nuoâi troàng thuûy saûn phaûi döïa treân neàn taûng caùc chính saùch khu vöïc, chính saùch ñòa phöông. Phaùt trieån thuûy saûn phaûi phuø hôïp vôùi chieán löôïc phaùt trieån cuûa caùc ngaønh, ñoàng thôøi, phaûi coù söï hoã trôï nhaát ñònh veà ñieàu kieän kinh teá, xaõ hoäi, vaät chaát.

Th.S Nguyeãn Maïnh Huøng

Tröôûng phoøng Thoâng tin Khoa hoïc & Hôïp taùc Quoác teá

Vieän Nghieân cöùu Nuoâi troàng Thuûy saûn 2.

TAØI LIEÄU THAM KHAÛO

GS.TSKH Lê Huy Bá, Viện trưởng Viện KHCN& Quản lý Môi trường cho biết như vậy, trong Hội nghị Khoa học Công nghệ và Đào tạo Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM lần thứ 3, ngày 19/12/2008.

“Mục tiêu phát triển nghiên cứu khoa học của nhà trường là lấy nghiên cứu khoa học nuôi nghiên cứu khoa học” - TS. Tạ Xuân Tề, Hiệu trưởng nhà trường nhấn mạnh.